Vasilije Adžić ở Sassuolo: bàn thắng ngày 13 tháng 9 và khoảng trống Juventus để lại

Đèn pha ở sân nhà Juventus có một kiểu sáng rất khác: trắng, gắt, hắt xuống từ bốn góc như bốn cây cột giữ lấy bầu trời Turin. Rạng sáng 14 tháng 9 theo giờ Nhật Bản, tôi ngồi trong căn hộ nhỏ ở Namba, sau ca viết bài cho một tạp chí địa phương, xem lại đoạn băng trận Derby d'Italia. Tôi không còn nhớ chính xác phút thứ bao nhiêu. Cái tôi nhớ là chân trái của một cầu thủ mười chín tuổi người Montenegro, cách cậu ấy đặt bóng chìm vào góc xa trong lúc cả sân đứng dậy cùng một nhịp. Vasilije Adžić. Vệt sáng hắt từ khán đài phía bắc xuống mặt cỏ nằm im trong đầu tôi lâu hơn cả bàn thắng.

Ba tuần sau, tôi mở điện thoại buổi sáng và thấy cậu ấy mặc áo Sassuolo, trả lời phỏng vấn trên kênh chính thức của câu lạc bộ, kể rằng huấn luyện viên mới đã gọi điện cho cậu trước khi hợp đồng được ký để giải thích cách chơi bóng. Bản tin qua Goal.com nhắc lại câu chuyện đó, kèm một câu rất dễ thành tiêu đề: Juventus, đội đang mỏng phương án ở tuyến giữa, có thể sẽ phải tiếc vì không hành động dứt khoát.

Câu đó nghe rất hợp lý. Và đó chính là lý do tôi muốn dừng lại một chút trước khi tin nó.

Bối cảnh

Adžić không phải một phát hiện ngẫu nhiên của thị trường chuyển nhượng. Cậu trưởng thành ở FK Budućnost, ra mắt đội một ở tuổi mười sáu, chuyển sang Juventus năm mười tám tuổi và đi qua Juventus Next Gen — đội trẻ được tổ chức như một cầu nối thật sự giữa học viện và đội một. Muharemovic là một sản phẩm khác của mô hình đó. Từ đó, Adžić ra mắt đội một Juventus, rồi ghi bàn trong trận Derby d'Italia ngày 13 tháng 9. Hiện tại, cậu khoác áo Sassuolo, chơi dưới thời Alberto Aquilani.

Bóng đá Ý vận hành bằng một chuỗi quan hệ sản xuất mà tôi đã nhìn thấy phiên bản tương tự ở Nhật Bản suốt nhiều năm. Cerezo Osaka đào tạo, rồi cầu thủ hay nhất của họ lên đường sang châu Âu hoặc sang những câu lạc bộ lớn hơn trong nước. Sassuolo thuộc nhóm hạng trung, sống bằng mô hình mua rẻ, rèn kỹ, bán đắt. Juventus thuộc nhóm trên cùng, với nguồn thu và sức mua ở một tầng hoàn toàn khác. Khoảng cách giữa hai câu lạc bộ không nằm ở chất lượng con người, mà ở vị trí trong chuỗi giá trị: Juventus sản xuất, Sassuolo tinh chế.

Điều đáng chú ý nằm ở Aquilani. Ông được mô tả là người luôn muốn đội chơi bóng, giữ bóng, triển khai từ dưới lên — một hướng tiếp cận hơi khác với thói quen thực dụng thường thấy ở Serie A. Với một tiền vệ sáng tạo được đào tạo trong môi trường đòi hỏi kỹ thuật và nhịp điệu như Next Gen, đó là sự ghép đôi hợp lý. Nhưng cần nói rõ: đây là câu chuyện được kể bởi chính cầu thủ và bởi kênh của câu lạc bộ, không phải bởi dữ liệu thi đấu.

Phân tích

Điều đầu tiên cần tách ra khỏi câu chuyện là bản chất của thương vụ. Bản tin không nêu giá, không nêu thời hạn hợp đồng, không nêu đây là chuyển nhượng vĩnh viễn hay cho mượn, cũng không nói có kèm điều khoản mua lại hay phần trăm bán tiếp hay không. Với một cầu thủ trưởng thành từ học viện Juventus rời Turin sang một câu lạc bộ tầm trung, những điều khoản này gần như quyết định toàn bộ ý nghĩa kinh tế của thương vụ.

Nếu Sassuolo sở hữu cầu thủ với chi phí thấp, họ đang giữ một tài sản có mức tăng giá rõ ràng: một tiền vệ mười chín tuổi đã biết ghi bàn trong một trận lớn, được huấn luyện trong hệ thống của một ông lớn, và còn rất nhiều dư địa phát triển. Nếu đó là hợp đồng cho mượn, phần giá trị đó chảy về Juventus, còn Sassuolo chỉ thu về số phút thi đấu và thành tích. Câu chuyện "Juventus sẽ phải tiếc" chỉ đứng vững ở một trong hai kịch bản.

Điểm thứ hai là cơ chế đào tạo. Adžić rời Budućnost khi đã mười tám tuổi, nên quy định cấm chuyển nhượng cầu thủ vị thành niên không phải vấn đề trung tâm ở đây. Nhưng Budućnost vẫn nằm trong vùng hưởng lợi theo cơ chế đền bù đào tạo và liên đới của FIFA nếu cậu được bán tiếp trong tương lai. Với một câu lạc bộ Montenegro, khoản phần trăm nhỏ đó có thể là một nguồn thu thật sự. Chuỗi giá trị không chỉ có hai mắt xích Turin và Sassuolo.

Điểm thứ ba, và cũng là điểm tôi cho là cốt lõi: giá trị lớn nhất mà Sassuolo thu được từ Adžić không nằm ở bàn thắng, mà nằm ở việc câu lạc bộ chứng minh được với hệ thống học viện của các ông lớn rằng họ là một môi trường đáng gửi người. Aquilani tự gọi điện cho cầu thủ trước khi ký, giải thích cách chơi bóng, và cầu thủ nói rằng cậu cảm nhận được sự tin tưởng ngay lập tức. Đó là dấu hiệu của một quy trình tuyển dụng có chủ đích, do huấn luyện viên dẫn dắt, chứ không phải một thương vụ lấp chỗ trống. Với một câu lạc bộ hạng trung ở Serie A, danh tiếng đó có giá trị lâu dài hơn nhiều so với một bàn thắng ở một vòng đấu.

Có một mô thức tôi đã thấy lặp lại nhiều lần, ở J-League cũng như ở châu Âu. Một cầu thủ trẻ ghi một bàn thắng quan trọng, truyền thông lập tức dựng cho cậu một câu chuyện hoàn chỉnh: nguồn gốc, người thầy, khoảnh khắc, và một kết cục được dự báo trước. Khi phong độ đi xuống — điều gần như luôn xảy ra với một cầu thủ mười chín tuổi — chính bộ khung đó quay lại siết lấy cậu. Adžić hiện là tâm điểm của một vòng quay như thế. Điều duy nhất có thể giúp cậu là số phút thi đấu đều đặn ở một môi trường không đòi hỏi cậu phải gánh kết quả mỗi tuần. Sassuolo, với vị thế của mình, đúng là nơi phù hợp cho việc đó.

Nhưng cũng phải nói thẳng một điều: toàn bộ câu chuyện này đang đứng trên một mẫu rất nhỏ. Một bàn thắng. Một trận ra mắt. Vài câu nói trong một buổi phỏng vấn do câu lạc bộ tổ chức. Dựa trên kinh nghiệm theo dõi các trận đấu của tôi, một khoảnh khắc đẹp không đo được một sự nghiệp, và cũng không đo được một kế hoạch. Không có chỉ số bàn thắng kỳ vọng, không có số phút, không có tỷ lệ chuyền, không có bảng xếp hạng, không có chuỗi phong độ. Ở tuổi tôi, người ta không đếm danh hiệu; người ta đếm những đêm mà cả thành phố cùng thức.

Bản thân cách kể cũng đáng lưu ý. Đây là một bài phỏng vấn chạy qua kênh chính thức của câu lạc bộ, sau đó được bên thứ ba đăng lại. Kênh câu lạc bộ không có nhiệm vụ điều tra; nhiệm vụ của họ là xây dựng hình ảnh. Không có dấu hiệu nào cho thấy người đại diện đang đẩy một thương vụ, không có tuyên bố nào từ Juventus, không có vị trí nào từ ban huấn luyện Turin. Chỉ có một chàng trai trẻ nói những điều tử tế về nơi làm việc mới và về những người thầy cũ. Tôi trân trọng sự tử tế đó. Nhưng tôi không đọc nó như một báo cáo.

Góc nhìn ngược dòng

Có một chi tiết trong cách kể chuyện mà tôi muốn dành cho nó sự chú ý riêng, vì nó cho thấy câu chuyện đã được dàn dựng tới mức nào. Bản tin nói Adžić sẽ gặp đội bóng của Luciano Spalletti trong một trận đấu sắp tới, và biến đó thành "trận đấu đặc biệt của trái tim tôi". Vấn đề nằm ở chỗ Spalletti gắn với đội tuyển quốc gia Ý, không phải một câu lạc bộ Serie A. Sai sót đó có thể đến từ khâu biên tập, từ một trận đấu đã cũ, hoặc từ một cách gọi không chính xác. Dù nguyên nhân là gì, nó cũng đủ để nhắc tôi rằng phần lớn sức nặng cảm xúc trong bài đang nằm trên một khung thời gian không thật chắc.

Đó cũng là lúc tôi thấy cần phải phản biện chính bản năng của mình. Người viết về bóng đá thường bị hấp dẫn bởi câu chuyện "đội lớn để tuột mất viên ngọc". Nó gọn, nó có cảm xúc, nó chia sẻ tốt. Nhưng nó thường bỏ qua một chi tiết ít hấp dẫn hơn: các câu lạc bộ lớn hiếm khi thật sự mất một tài sản họ muốn giữ. Họ cho mượn, họ cài điều khoản mua lại, họ giữ phần trăm bán tiếp. Nếu Juventus có bất kỳ cơ chế nào trong số đó, thì chữ "tiếc" trong bản tin chỉ còn là một cách viết tiêu đề, không phải một sự thật về thị trường.

Và nếu buộc phải chọn một điểm đáng phê bình, tôi chọn cách Juventus xử lý tuyến giữa của mình. Một câu lạc bộ ở tầng ngân sách đó không thể vừa than mỏng người ở trung tuyến, vừa để một tiền vệ do chính học viện mình đào tạo đi sang một đối thủ hạng trung, rồi để truyền thông kể câu chuyện hối tiếc thay mình. Nếu cậu ấy đá tốt, đó là lỗi ở khâu hoạch định. Nếu cậu ấy đá không tốt, việc đẩy một cầu thủ trẻ sang nơi có nhiều phút thi đấu là quyết định đúng. Cả hai kết cục đều không cứu được sự mơ hồ của kế hoạch.

Tiếng hét đêm ấy vẫn còn vang trong tôi, dù Osaka đã đi ngủ từ lâu. Nhưng tiếng hét không phải bằng chứng.

Điều đáng chờ

Tôi giữ nhịp câu chuyện, vì đã thấy nó rơi xuống rồi bay lên nhiều lần. Sân vắng không làm trận đấu nhỏ đi, nó chỉ làm ký ức lớn hơn — và một bàn thắng đẹp cũng không làm một cầu thủ lớn lên. Adžić sẽ phải trả lời câu hỏi thật sự của mình trong ba mươi trận tới, khi ánh đèn không còn chiếu vào đúng một khoảnh khắc. Điều tôi chờ không phải là cậu ấy ghi thêm bao nhiêu bàn, mà là Sassuolo sẽ làm gì với một tài sản mà họ có thể không thật sự sở hữu — và liệu câu chuyện hối tiếc kia có phải là thứ người ta cần để thấy câu chuyện này trọn vẹn hay không.